maandag 11 februari 2013

La Libia italiana

Bij mijn werk als vertaler kom ik vaak onderwerpen tegen waar ik in eerste instantie niets of niet veel vanaf weet. Niet-vertalers denken vaak dat dat niet uitmaakt, want vertalen is het omzetten van woorden en met een woordenboek is alles opgelost. Niets is minder waar. Voor een goede vertaling is context fundamenteel. Dat geldt des te meer voor een literaire vertaling: je moet je een voorstelling kunnen maken van wat je schrijft. Sommige vertalers slaan een vertaling dan ook af als ze het onderwerp niet eigen zijn, ik geef het graag een kans. Ik lees me in en doe de nodige research. Het vergroot mijn kennis en mijn wereldbeeld.

De boekvertaling die mijn co-vertaalster en ik net hebben ingeleverd, Morgenzee, speelt zich af in Libië, een land waar ik nooit ben geweest, met een culturele bagage waar ik geen weet van heb. Woestijn en ghibil, armoede en oorlog. Het boek dat we nu gaan vertalen, Alle radici del male van Roberto Costantini, speelt zich ook af in Libië. Beide boeken hebben veel gemeen, onder andere de gezamenlijke geschiedenis van Libië en Italië, een geschiedenis waar we voor ons tekstbegrip dan ook eens induiken.

Het begint allemaal in 1912, als Italië de provincies Cyrenaica, Tripolitanië en Ferzan verovert op de Turken. Deze worden in 1934 samengevoegd tot Italiaans-Libië, la Libia italiana. De Libische bevolking verzet zich hevig, maar vergeefs, tegen de Italiaanse bezetting, een guerrillastrijd die wordt geleid door Omar Al-Mukhtar en veel levens eist. In de Arabische wereld wordt deze Al-Mukhtar, die door de bezetters in 1931 werd veroordeeld en opgehangen, nog steeds gezien als een held. Zo getuige zijn beeltenis op het briefpapier van 10 Libische dinar en de film Lion of the desert (1981) over de laatste jaren van zijn leven.

Aangemoedigd door Mussolini arriveren in oktober 1938 twintigduizend Italianen, die in het woestijnland een bestaan als landbouwer willen opbouwen. (Er wordt onderscheid gemaakt tussen colonizzatori, degenen die een gebied koloniseren en coloni, de kolonisten die in een kolonie komen wonen.) Iedereen is in de ban van de Quarta Sponda, de Vierde Kust van de Middellandse Zee. Deze ventimilli vormen in de beleving van de fascisten de voorhoede van wat in de jaren 60 moet zijn uitgegroeid tot een kernbevolking van 500.000 kolonisten. Zover komt het niet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden de Italianen en hun Duitse bondgenoten uit de kolonie verdreven door het Briste leger en met het Vredesverdrag van 1947 doen de Italianen afstand van al hun kolonies. Libië wordt in 1951 een koninkrijk en koning Idris I krijgt de macht.

Al met al niet een episode waar de Italianen nou zo trots op zijn. Toch hebben ze ook goede dingen gedaan: de Italianen deden er alles aan om Libië verder te ontwikkelen. Ze legden snelwegen, spoorlijnen en riolen aan en haalden nieuwe industrieën naar Libië. De landbouw groeide snel en er werden nieuwe steden gesticht, vooral voor de Libische Italianen, maar ook voor de Arabieren. Als er in 1959 olie wordt ontdekt in Libië wordt één van de armste landen ter wereld ineens heel rijk. Helaas blijft die rijkdom met name in handen van de koning en dat brengt de gemoederen in beroering.
 
Als in 1969 Ghedaffi / Kadaffi (welke spelling kies je als vertaler?) via een snelle en bloedeloze staatsgreep de macht krijgt, besluit hij de Libiërs terug te geven wat van Libië was. Alle Italianen worden op 7 oktober 1970 gedwongen hun bezit achter te laten en terug te keren naar Italië met een certificato di nullatenenza, een bewijs dat ze niets meer hebben. Vreemd genoeg wordt deze 'ruzie' in 2009 beslecht als Khadaffi een officieel bezoek brengt aan Italië. Hij praat met premier Berlusconi over Italiaanse investeringen in Libië en het tegenhouden van immigranten die vanaf de Libische kust naar Italië proberen te vluchten. Hoe het vervolgens verdergaat, met de Libische opstand in 2011, is ons allen bekend. Hoe de kleine Farid en zijn moeder Jamila daaronder lijden, kunnen jullie vanaf mei lezen in Morgenzee.
 
Benieuwd geworden? Koop dan hier het boek Morgenzee:

1 opmerking:

  1. Leuk! Ben vooral benieuwd naar Morgenzee. Ik houd wel van historische boeken.

    BeantwoordenVerwijderen