Lachen om elkaars taal en cultuur moet kunnen toch?

Wie een tweede taal leert, krijgt onherroepelijk te maken met taalflaters en onbegrip. Met hachelijke situaties en lachwekkende gebeurtenissen. Dit omdat je bij een taal nu eenmaal ook de cultuur cadeau krijgt. En niet alleen Vinnie Ko, die uit een totaal andere wereld komt, maakt dat mee. Ook binnen Europa kunnen grappige situaties ontstaan. Laten we in deze sombere tijden eens lachen om elkaars verschillen in plaats van erover te vechten.

Heel zout gegeten

Mijn Italiaanse man en ik begrijpen elkaar niet altijd. Kwestie van cultuur. Ook al bestudeer ik de zijne al bijna 14 jaar en woont hij al 8 jaar in Nederland. Hij leert nu ook Nederlands. Oefenen doen we meestal tijdens het koken. Toen hij eens op mijn verzoek en met een recept uit de Allerhande een courgettesoep had gemaakt, moest ik natuurlijk proeven. 'Mmm... beetje zout,' zei ik. Hij pakte de zoutpot en ik kon nog maar net voorkomen dat er een extra snuf in ging. Wist hij veel dat zout in het Nederlands zowel bijvoeglijk naamwoord (!) als zelfstandig naamwoord (!) is en niet twee verschillende woorden zoals in het Italiaans: sale (zelfstandig naamwoord) en salato (bijvoeglijk naamwoord). Aangezien Italianen nogal zout eten, ging hij er dus vanuit dat het soepje te flauw was en dat er 'een beetje zout' bij moest.

Lekker slapen?

Italianen kunnen bij mij Nederlands leren. Dat levert mooie verhalen op. Laatst ging het over leuke dingen doen in het weekend. Bijvoorbeeld lekker uit eten gaan, mangiare fuori, waar fuori letterlijk 'buiten' betekent. We kunnen natuurlijk ook lekker uitslapen. Wat betekent dat dan? Dormire fuori, opperde iemand. Ja, dat is een logische gevolgtrekking, maar als ik vraag of ze 'buiten slapen' in Nederland normaal vinden, moeten ze daar wel om lachen. Over slapen gesproken... Toen ik eens in een les de voltooid tegenwoordige tijd had uitgelegd, vielen er bij een aantal studenten wat kwartjes. Ik heb gegeten, ik heb geslapen... Iemand mompelde hardop: 'Ah, dus dat vroeg ze... Heb je lekker geslapen?' En voor dat ik er erg in had, zei ik: 'Wie vroeg dat? Niet je collega lijkt me, want Nederlandse collega's vragen dat soort dingen doorgaans niet.' De arme jongen kreeg een kop als vuur, maar kon er wel om lachen. En wij hadden elk onze eigen interpretatie van zijn blozen.

Getrouwd?!

Ik ging laatst tolken bij de notaris. Dat doe ik regelmatig. Steeds meer Italianen kopen in Nederland een huis en hebben bij het passeren van de akte een tolk nodig als ze geen Nederlands spreken. Zo werd ik via Facebook benaderd door een Italiaanse jongen. Via via had hij begrepen dat ik beëdigd ben en na het zien van mijn profielfoto, wilde hij mij graag als tolk (dit heeft hij me zelf verteld). In het laatste deel van de akte staan ook altijd de persoonsgegevens van de tolk, die verklaart de inhoud van de akte te hebben vertaald... enzovoorts. Dus leest de (vrouwelijk, maar dat terzijde) notaris voor: 'Tevens verscheen voor mij mevrouw Bunnik, geboren te, blablabla getrouwd.' Nog voor ik dat kan vertalen, draait die Italiaanse jongen zich met een ruk naar me om: 'Getrouwd?!' Dus zegt die (vrouwelijke) notaris: 'Eh ja, het spijt me voor je.' Dat ene woord begreep hij kennelijk wel. We konden er allemaal erg om lachen. Ik kan er nog steeds om blozen.

Haring met oeitjes

Spreek dat Nederlands maar eens uit

Soms gniffel ik ook een beetje om de uitspraak van die Italianen. Waar hun 'u' wordt uitgesproken als een 'oe' hebben zij natuurlijk ook het inmiddels bekende huur-of-hoer-betalen-probleem. Grappig vind ik ook 'een broodje ei met oei', of: 'Hoe gaat het met joelie?' 

Of neem die harde z, die meer een ts is, zoals in pizza (pietsa). Als we dan spinazie eten zegt mijn Italiaan altijd spinaatsie, en zie ik allemaal groene Hitler-mannetjes voor me. Nou ja, soortement van dan.

Een Griek kent geen roze limonade

Op de open dag van de volksuniversiteit zat ik met andere taaldocenten in hetzelfde lokaal informatie te geven over onze cursussen. De koffiedame kwam langs met koffie en thee en had voor de verandering een kan limonade gemaakt. O, daar had de Griekse leraar Grieks wel zin in. Dus die nam een bekertje. Later vertelde hij me dat het helemaal geen limonade was. Het was namelijk roze en het smaakte helemaal niet naar citroen. Hoe had die koffiedame zo'n fout kunnen maken! *knipoogt*

Ach, in deze multiculturele wereld waarin mensen nog elke dag migreren overkomt het ons allemaal. Leuk, toch? Heb jij ook zo'n anekdote? Deel hem hieronder.

Anni felici - De gelukkige jaren van Daniele Luchetti

Vanaf vandaag (8 mei) draait in de Nederlandse filmhuizen de Italiaanse film Anni felici. Dit schitterende familie-epos is gemaakt door Daniele Luchetti die eerder al Mio fratello è figlio unico en La nostra vita maakte (zie blog). Kenmerkend voor zijn films is dat de verhalen zich afspelen tegen het decor van de Italiaanse maatschappij. Voor echte Italiëliefhebbers dus een heuze must.

Synopsis

De narcistische kunstenaar Guido (Kim Rossi Stuart!!) is in zijn atelier voortdurend in gezelschap van aantrekkelijke jonge vrouwen. Dit wekt de jaloezie van zijn toegewijde vrouw Serena (Micaela Ramazzotti). Zij is de escapades van haar man meer dan zat. Dankzij de hulp van een galeriehouder Helke (Martina Gedeck), een aantrekkelijke vrouw van middelbare leeftijd, krijgt Guido een belangrijke opdracht voor een kunsttentoonstelling in Milaan. Deze loopt echter compleet uit de hand. Door de lokale kunstcritici beschuldigd van gebrek aan passie wordt Guido extreem gevoelig voor welke kritiek dan ook. Hij raakt nog meer van streek als zijn vrouw aankondigt dat ze de kinderen meeneemt naar een feministisch vakantieoord in Frankrijk op uitnodiging van dezelfde galeriehouder die zijn carrière lanceerde.

Voorafje

Omdat mijn collega en goede vriendin Mara Schepers was gevraagd om te komen tolken bij de interviews die de regisseur ging geven (lees hier haar blog daarover), kon ze een kaartje bemachtigen voor de première op 30 april in The Movies in Amsterdam. En als een echte collega en goede vriendin nam ze mij mee. Doordat ze de vragen aan en de antwoorden van de regisseur had vertaald, kon ze me al het en en ander vertellen over de achterliggende gedachten van de film. Zo bleek het verhaal deels autobiografisch te zijn en de karakters dus gebaseerd op personen uit het leven van de regisseur.

Kleine Italianen

Het verhaal wordt dan ook verteld vanuit het perspectief van de kleine Luchetti, die alles filmt met de filmcamera die hij van zijn oma krijgt. Eerst zonder film, maar daarna met. Hij en zijn broertje zijn dan ook de stille getuigen van het woelige leven van hun ouders. Met mijn zwangere buik en een half-Italiaans kind op komst ging mijn aandacht dan ook eerder naar de blauwe ogen van het jongste kind, dan naar de zwoele blik van de sexy vader. Met hun eerlijkheid en oprechtheid hebben de kinderen, die altijd de waarheid vertellen en daarmee hun vader in een lastig pakket brengen, regelmatig de lachers op hun hand en vertederen ze de complete zaal.

Soundtrack

De film sloot episch af met een knallende rockversie van het prachtige lied Amore che vieni, amore che vai. Een schitterende canzone van de Genuese singer-songwriter Fabrizio De André over de liefde die komt en gaat. Een lied dat helemaal bij de enscenering paste en de kijker, zoals vaker gebeurt bij Italiaanse films, achterlaat met dat gemengde gevoel van verliefdheid en verdriet. Van melancholie en fijne herinneringen. Precies zoals de film is. Want ondanks alles waren het gelukkige jaren (anni felici).

Ga deze film dus zien! Bijvoorbeeld in:

Rotterdam - Lantaren Venster

Utrecht - 't Hoogt

Amsterdam - The Movies

Tolken in Tolmezzo

Afgelopen maandag was ik met een Nederlandse jongen in Italië om daar zaken te doen. Hij spreekt geen Italiaans en kon mijn hulp wel gebruiken. We vlogen op zondagavond. Bestemming: Tolmezzo, een gemeente met om en nabij 10.000 inwoners, in de provincie Udine, in de regio Friuli-Venezia Giulia, op 20 kilometer van de Oostenrijkse grens. Zo kom je nog eens ergens.

 

Een verrassende werkplek

We vlogen op Venetië en reden met een huurauto door het donker naar ons hotel, dat aan het centrale dorpsplein lag. De receptioniste vertelde dat daar de volgende ochtend de wekelijkse markt plaatsvond en gaf ons instructies over waar we onze auto konden laten. Daarna zocht een ieder van ons snel zijn eigen kamertje op, want het was inmiddels al laat.

 

De volgende ochtend genoten we van een heerlijke cappuccino met een brioche alla marmellata. Daarna gingen we op weg naar onze afspraak. We liepen het hotel uit en bevonden ons inderdaad tussen de marktkramen. Daar waren we op voorbereid. Wat we niet hadden verwacht was de schitterende achtergrond waartegen we ons kleine stadje afgetekend zagen. Overal zagen we witbesneeuwde bergen! Die hadden we de avond ervoor niet gezien. Wat een pracht. En wat een heerlijk begin van de werkdag!

 

Achtergrondinformatie

Als tolk heb je het onderwerp van gesprek niet altijd voor het kiezen. Deze keer ging het over zonnebrillen. Mijn Nederlandse klant gaat een nieuw zonnebrillenmerk opzetten (hierover later zeker nog meer!) en laat de brillen in Italië maken. Made in Italy alom. Een bezoekje aan de fabriek om kennis te maken met onze zakenpartner is dan ook een goed idee. Italianen houden van persoonlijk contact. Nu ben ik een lichte zonnebrillenfetisjist, maar kan nog een hoop leren in deze branch. Regelmatig kwamen er woorden voorbij die ik niet begreep. Dat bleken merknamen te zijn (De Rigo?). Gelukkig kent mijn Nederlandse klant zijn business goed. Als tolk moet je als het ware een tolkipedia zijn en overal kaas van hebben gegeten. Vertalen wordt erg moeilijk als je niet begrijpt waarover het gaat. Gelukkig leer je op de werkvloer een hoop.

 

Een vreemde taal

Mijn werk werd ook enigszins bemoeilijkt door het accent van onze Italiaanse gesprekspartner. Oké, in Italië heeft iedereen een accent. Dat kan zelf per frazione (deelgemeente) verschillen. Oké, in Italië zijn veel dialecten. Die klinken in het noorden heel anders dan in het zuiden. En in Friuli-Venezia Giulia spreken ze zelfs een minderheidstaal: het Friulisch of het Friuliaans, een Reto-Romaanse taal die behoort tot het Ladino (of Ladinisch). Het is een verbasterde vorm die met name in de Alpen werd gesproken en nu nog door zo'n 550.000 mensen wordt beheerst. (bron: http://www.treccani.it/enciclopedia/friulano/). Het klinkt me weinig Italiaans in de oren en als de Friulianen onderling in hun eigen taal praten, kunnen ze dus zelfs de tolk om de tuin leiden. Aan mij de taak om alle dialecten te bestuderen?

 

Op de goede afloop

De bespreking verliep verder uiterst prettig en de zaken zien er vruchtbaar uit, voor beide partijen. Helaas moesten we de uitnodiging voor de lunch afslaan, want we hadden een heus bliksembezoek geregeld. We dronken nog een zoveelste koffie en begaven ons weer richting vliegveld. We mochten beiden nog een zonnebril uitzoeken in de winkel en met mijn nieuwe Gucci en een koffer vol nieuwe ervaringen vloog ik terug naar Nederland.

Interculturele bemiddeling

De laatste tijd ben ik bezig met een paar leuke opdrachten die allemaal onder hetzelfde kopje vallen: de interculturele bemiddeling. De Nederlanders voor wie ik werk hebben om verschillende redenen de meest uiteenlopende dingen nodig uit Italië. Van een speciale zandsoort die in Italië wordt gewonnen tot een medisch dossier uit een ziekenhuis vlak bij Rome. Van zonnelenzen voor een nieuw ontworpen zonnebril tot de ontwikkeling van nieuwe projecten in Zuid-Italië. Dit zijn voor mij heel interessante opdrachten, omdat ik daarbij alle kennis die ik tijdens mijn studie Interculturele Communicatie en de jaren waarin ik nauw heb samengewerkt met Italianen kan toepassen. Ik weet hoe ze in elkaar zitten en hoe ik mijn doel kan bereiken.

 

Onoverkomelijke taalbarrière

In eerste instantie komen mijn klanten vooral bij mij terecht omdat ze de taal niet spreken. Hoewel de taalsituatie en internationalisering in Italië volop onderhavig is aan ontwikkeling en verbetering, blijkt dat taal toch het eerste struikelblok is. Het Engels van de Italiaan is nog niet altijd op niveau en de communicatie loopt daardoor vaak niet echt soepel. Bovendien vinden de meeste partijen het prettig om in hun eigen taal te kunnen communiceren. Niet altijd, want het kost natuurlijk wel extra tijd  en geld als de woorden van de ene naar de andere taal moeten worden omgezet, maar de kans op misverstanden is zo wel kleiner. Dus laten ze mij hun e-mails vertalen en nemen ze mij mee naar hun businessmeetings.

 

Communiceren als een Italiaan

Pas later blijkt dat Italianen gewoon ook een andere manier van communiceren hebben. Communicatie gaat niet alleen over woorden, maar ook over gebaren, manieren, middelen. Iedereen weet dat een Italiaanse monoloog gepaard gaat met flinke handgebaren en stemverheffingen. Dat ze graag praten en minder graag e-mailen. Ik zal ook niet zomaar een e-mail sturen, maar eerst altijd even bellen om te kijken wie de juiste persoon is, en de uiteindelijke e-mail zal in eerste instantie veel formeler zijn naar een Italiaanse ontvanger, dan naar een Nederlandse. Daarnaast is het Italiaanse taalgebruik veel chiquer en omslachtiger.

 

Zakendoen in de Italiaanse economie

Dat wij Nederlanders wat rechtdoorzee zijn in woorden en daden kan bij een Italiaan in verkeerde aarde vallen. Daarom is het goed om de regels van het spel te kennen. Je te verdiepen in de Italiaan en te proberen een goede band met hem op te bouwen. Daarbij is voldoende ruimte voor een social talk, over eten of la famiglia, maar vermijd vooral de onderwerpen mafia en politica.

 

Voor wie zelf ook van plan is zaken te doen met Italië, of gewoon uit interesse meer wil weten over de Italiaanse economie, kan vrijdag 29 november terecht in het zakelijk hart van Nederland. Op de Zuidas wordt namelijk door de Werkgroep Italiëstudies een studiemiddag georganiseerd waarop verschillende experts hun boekje zullen opendoen over het hoe en wat rond de Italiaanse economie.
Voor meer informatie, zie:
https://sites.google.com/site/werkgroepitaliestudies/agenda/italiaanse-economie.

Daar zal ook Maarten Veeger spreken, die als Italië-correspondent voor Het Financieele Dagblad schrijft. Wil je weten wat hij allemaal weet over zakendoen in Italië? Koop dan hier zijn Italiaanse zaken. Zakelijk succes volgens Italiaans recept: