dinsdag 8 september 2015

Op naar Puglia

Eind 2013 ging ik voor het eerst naar Puglia, om te tolken voor een vastgoedondernemer die daar projectontwikkeling wilde doen. Dat leek ons een goed idee, Puglia was nog redelijk onontdekt. Maar daar komt nu al verandering in. Ineens hoor en lees ik overal verhalen van mensen die in Puglia zijn geweest. Zelfs mijn opticien ging er dit jaar heen. Puglia is hot (zeker in augustus)! Ook wij zakten af naar de hak van de laars voor een vakantie die, zoals een echte vakantie betaamt, natuurlijk veel te kort was. Maar in twee weken hebben we een hoop mooie dingen gezien en gedaan.

Een bruiloft zoals je alleen in Zuid-Italië ziet

Onze keuze voor Puglia werd eigenlijk bepaald door een externe factor. Een Italiaanse vriend van ons ging namelijk trouwen met zijn Poolse aanstaande. In Carovigno, met een feest in Monopoli. Dat werd de uitvalsbasis voor de eerste week. Onze vakantie begon meteen goed met een bruiloft zoals in Zuid-Italië gebruikelijk is: een ceremonie in de kerk en daarna eten, eten, eten. Er was een antipasti-buffet in de tuin, met tafels langs een zwembad. Daarna een diner met twee pastagerechten en een hoofdgerecht met vis, dat om 1 uur 's nachts werd geserveerd, en een buffet met dolci waar menig zoetekauw u tegen zegt, naast natuurlijk een knoert van een bruidstaart. Tussendoor werd er gedanst en werden we getrakteerd op een ware traditionele pizzica. We lagen niet voor 4 uur op bed. 

Rond Monopoli is genoeg te beleven

We opereerden dus vanuit Monopoli en hadden in onze nabije omgeving een heleboel mooie plekjes om te ontdekken: Polignano a Mare, Ostuni, Alberobello en Monopoli zelf. Allemaal prima te berijden met een huurauto. Polignano a Mare deden we op zondag aan. Dat was niet zo'n goed idee. Het zo idyllische strand tussen de hoge kliffen was bezaaid met mensen en parasols. Augustus is de vakantiemaand van de Italianen en dat merk je. Bovendien was het erg warm om actief de toerist uit te hangen. Maar we gingen in augustus, omdat die vriend van ons ging trouwen. Gelukkig hadden we een zalig strandje op loopafstand van het appartement, waar we aan het eind van de dag in alle rust konden afkoelen. We deden wel meer wonderschone stranden aan, maar daar wijd ik een ander blog aan. Polignano a Mare moet je in elke geval bezoeken vanwege de prachtige kustlijn en de onbeschrijflijke kleur van het water:


Een ritje door de Valle d'Itria is adembenemend

Alberobello wilden we niet missen. Een beetje een gebaand pad, maar we wilden het werelderfgoed met eigen ogen zien. Overal in de omgeving staan wel trulli, maar zo een heleboel bij elkaar maakt een heel bijzonder plaatje. De witte ronde huisjes met hun kegelvormige stenen daken werden gebouwd door de boeren uit Acquaviva die zich in de vijftiende eeuw in dit gebied vestigden. Nu zitten er met name souvenirwinkels en (gratis toegankelijke) 'museumpjes' in. Voor een euro kochten we een kaartje met uitleg over de symbolen en versiersels op de trulli, die de band tussen mens en God verbeelden. Net een soort speurtocht. Er waren ook dakterrassen met toffe uitzichten en kleine verlaten straatjes waar even niemand was. Indrukwekkend was vooral ook de kerk van Sant'Antonio, helemaal in 'trullistijl gebouwd':


Na Alberobello reden we naar Ostuni, een heerlijke route dwars door de Valle d'Itria. Onderweg kwamen we Cisternino en Locorotondo tegen, maar enkel vanwege tijdgebrek reden we door. Puglia is te groot voor twee weken vakantie. Maar de route zelf maakte veel goed. Ostuni zelf is letterlijk oogverblindend. Door de witte kalk, die vroeger moest beschermen tegen de pestepidemie, wordt het stadje ook wel la città bianca, de witte stad genoemd. Je kunt er heerlijk ronddwalen. En wanneer je de stad uitrijdt, kun je zomaar dit uitzicht tegenkomen:


Matera is een magische plek

Wat we ook niet wilden missen was een dagje Matera (nog meer werelderfgoed in Italië!), net buiten de grens van Puglia in de regio Basilicata. Daar hadden we zulke goede verhalen over gehoord en in de boekvertaling die ik net voor mijn vakantie inleverde, ging het er ook al over. Ik moest het gewoon met eigen ogen zien. Het was fantastisch. Die combinatie van indrukwekkende stadsarchitectuur en overweldigende natuur maakt het plekje tot iets onvoorstelbaars. Ik kom er nog op terug.


Volop genieten in Salento

De tweede week hadden we een airbnb'tje in Gallipoli en vandaaruit bezochten we o.a. Lecce, Nardò, Otranto en Santa Maria di Leuca, en zagen we een heleboel mooie stranden en kustlijnen. Het was er warm, maar aangenaam. In twee weken kun je een hoop zien en met een huurauto kom je een heel eind. Op deze kaart kun je zien wat wij zoal deden. De komende weken zal ik proberen de mooiste plekjes wat meer toe te lichten, maar de vakantie is voorbij en er wacht een nieuwe boekvertaling.  Ga in elk geval zelf een keer naar Puglia. Het is zo de moeite waard!

donderdag 14 mei 2015

Vertalen is veel meer dan alleen een woordenboek gebruiken

Ooit heb ik iemand horen beweren dat een goede vertaler geen woordenboek nodig heeft. Die weet alle woorden namelijk uit zijn hoofd. Die man was dan ook geen vertaler en wist duidelijk niet waar hij het over had. Een woordenboek is de vertalers beste vriend. Toch blijft het daar niet bij. Met woorden opzoeken in een woordenboek ben je nog geen vertaler. Een vertaler heeft namelijk ook  overal verstand van. En zo niet, dan zoekt-ie dat op.

Lang leve het net

Zo liepen we in een boek over de Napolitaanse pizza tegen een probleem aan. Het Italiaanse lievitazione kan zowel gisten als rijzen betekenen. Het woord farina zowel bloem als meel. Toch is er in beide gevallen sprake van een duidelijk verschil. Hoe zit dat dan? We zochten het op.
In de roman die ik nu aan het vertalen ben houdt een leraar kunstgeschiedenis een college over Piero della Francesca. Op het schilderij De droom van Costantijn zit een figuur met calze rosse, rode... Sokken? Maillot? Panty? Kousen? In het Italiaans kan het allemaal. Dus zoek ik het plaatje erbij. 

Ik schreef er al eerder een blog over. Een vertaler zoekt dingen op. Gelukkig hebben we daar tegenwoordig internet voor. Stel je voor, anders had ik helemaal naar Arezzo gemoeten om het fresco te bekijken in de kerk van Sint Franciscus (ook dat heb ik op internet gevonden!). Nu weet ik ook meteen dat het fresco deel uitmaakt van een groter werk, Le Storie della Vera Croce (De geschiedenis van het ware kruis), dat in een aantal episodes de legende rondom het kruis van Jezus uiteenzet. Ik weet nu ook dat Bicci di Lorenzo met het werk begon en dat Piero della Francesca het tussen 1452 en 1466 voltooide.

De meerwaarde van een echte vertaler

Nu kun je je afvragen wat dit alles voor toegevoegde waarde heeft. Je vertaalt toch gewoon wat er staat? Dan denk ik alleen maar: hoe weet je dan dat je zeker weet wat er staat? Kun je - in dit specifieke geval - het relaas van deze kunstgeschiedenisleraar wel vertalen zonder het werk te kennen, of er in elk geval een voorstelling van te hebben? Kun je een stuk over de hardheid van water wel vertalen als je niets weet van de chemische samenstelling van water? Het kan. Misschien. Maar als je echt de juiste woorden wilt gebruiken, dan vind je ze niet alleen in het woordenboek. Dan vind je ze in alle informatie - plaatjes, teksten, contactpersonen die gespecialiseerd zijn in het onderwerp - die je opvraagt. Dat is de meerwaarde die een echte vertaler biedt.

Vertalen is leerzaam

Verder is vertalen gewoon een ontzettend leuke en leerzame baan. Soms kom je heel interessante - grappige, wellicht onzinnige - dingen te weten door of vanwege je vertaling. Zo kwam ik laatst in een technische vertaling een apparaat tegen dat una tonnellata, een ton, woog. Duizend kilo. Of 100.000 kilo? Nee, dat kan niet. Maar een ton geld is 100.000 (euro). Hoe zit dát dan? Internet biedt uitkomst. Of in dit geval Van Dale online: 'berust op het feit dat het gewicht van de gulden van 1840 tot 1945 tien gram was, zodat iem. die een ton ofwel 1000 kg geld bezat, 100.000 gulden had'. Nooit geweten!


woensdag 29 april 2015

Homemade tiramisù, dat beurt je op!

Het stond al een tijdje op mijn to-do-list: zelf tiramisù maken. Gewoon omdat het zo ontzettend lekker is. Ik ben alleen zelf niet zo'n keukenprinses, dus voor mij was dat nogal een ding. Toch leek dit gerecht niet zo moeilijk te maken, ik wilde me er wel aan wagen. Dus toen zich een goede gelegenheid voordeed - we kregen Nederlandse eters, en geen kritische Italianen - dook ik de keuken in. Ach, ik kon ook wel een opkikker gebruiken.

Nomen est omen

Tiramisù betekent namelijk letterlijk trek me omhoog, beur me op. Deze zoetigheid is toevallig zo lekker dat je er echt van opknapt. Zou dat door de koffie komen? Of door de helende werking die vroeger aan tiramisù werd toegekend? Niet slecht als ziekenhuisvoer! Of zou de naam verwijzen naar de vermeende lustopwekkende gevoelens die de smaak ervan bij menigeen opwekt? Feit blijft dat je er vrolijk van wordt. Ik wel tenminste.

Tiramisu is zelfs zo lekker, dat er wordt gebakkeleid over de oorsprong ervan. Was het de banketbakker uit Siena, die een zuppa del duca maakte voor de granduca Cosimo dei Medici? Dit wordt door anderen tegengesproken, omdat mascarpone een typische kaas is uit Lombardije die zo vers is dat-ie snel bederft. In die tijd, we hebben het dan over de zeventiende eeuw, werd die niet zomaar even naar Toscane gebracht, dat was toen nog relatief ver. Of was het de banketbakker uit Turijn, die de eenheidsstrijder Cavour wilde steunen in zijn missie om van Italië één land te maken? Dat zou wel het gebruik van biscotti savoiardi (uit de historische regio Savoye) verklaren. Maar ook in 1861 bestonden er nog geen goede manieren om een lekkernij van dit kaliber goed te houden. Officieel in de boeken, waar het woord tiramisù pas sinds de jaren 80 van de vorige eeuw voorkomt, wordt de oorsprong toegekend aan de provincie Treviso, in de Veneto.

Zelf aan de slag

Hoe dan ook, ik plukte voor mijn eigen tiramisù het recept van mijn favoriete Italiaanse kook-app (Giallo Zafferano) en  gebruikte:
 
6 middelgrote eieren
120 g. suiker
500 g. mascarpone
400 g. lange vingers (de Italiaanse biscotti savoiardi zijn wat groter)
een doosje cacaopoeder
3 caffettiere à drie kopjes koffie en een glaasje rum

(ik ging voor de 8-persoons ovenschaal)

Eerst scheid je het eiwit van het eigeel, een secuur klusje. Het eigeel moet je met 60 gram suiker tot een smeuïg geheel mixen. Mooi crèmekleurig en schuimachtig, dat is belangrijk. Daar voeg je vervolgens de mascarpone aan toe en daarna klop je het eiwit op totdat er een stijve massa ontstaat. Halverwege het opkloppen voeg je 60 gram suiker toe. Tiramisù valt of staat met het bewerken van het ei en het samenvoegen van de twee mengsels. Het opgeklopte eiwit moet heel voorzichtig door het mengsel van eigeel en mascarpone worden geschept, met een handbeweging die van onder naar boven werkt. Alleen dan blijft de stevigheid van het eiwit intact. Geduld is de allerschoonste zaak in de keuken. Let wel op dat je verse eieren gebruikt, die blijven namelijk rauw.

Laagje voor laagje

Daarna begint het leuke gedeelte: het inrichten van de schaal. Eigenlijk hoort tiramisù rond te zijn, maar met die langwerpige koekjes is rechthoekig veel makkelijker. Maak om en om een laag ei-mascarpone-mengsel en een laag lange vingers, als een soort lasagne. Die moet je eerst in de koffie (eventueel gemengd met een glaasje rum of amaretto) dopen, niet te lang en niet te kort. Wanneer je klaar bent zijn je vingers bruin van de koffie. Overigens is de Italiaanse espresso, gewoon gezet met een moca (percolator) de beste koffie om te gebruiken. Zorg wel dat je de lange vingers per laag in een andere richtig legt, dat is goed voor de structuur. Mijn tiramisù had drie lagen ei-mascarpone-mengsel met daartussen twee lagen lange vingers. Boven op het geheel strooi je nog een goeie vleug cacao en daarna gaat de hele schaal de koelkast in, minimaal een paar uur. Let wel op dat je tiramisù, vanwege de rauwe eieren, niet heel lang kunt bewaren. Je zult dus helaas alles snel moeten opeten (of het restant invriezen)

Buon appetito! Want zoals homemade tiramisù thuis smaakt, smaakt-ie nergens. Of kan iemand mij een plekje aanraden waar je tiramisù met een hoofdletter T eet


maandag 16 maart 2015

Even bijkomen in Val d'Aosta

Na een periode van hard werken zijn we toe aan ontspanning, verandering van omgeving en wat frisse lucht. Een beetje skiën (of in mijn geval snowboarden) zou ook niet verkeerd zijn. Waarom dan niet een lang weekend naar Courmayeur? Dan kunnen opa en oma vanuit Genua komen om wat tijd door de brengen met hun kleinkind en kunnen wij wellicht even de piste op.

Tussen de valdostani

Zo zijn we dus in Valle d'Aosta, helemaal in de linkerbovenhoek van de laars. De kleinste regio van Italië, de enige die niet is opgedeeld in provincies. Ruim 128.000 inwoners, valdostani, en regionale hoofdstad Aosta. Het is hier prachtig. Overal om ons heen zijn bergen en de Monte Bianco torent met zijn 4.810 meter majestueus boven ons uit. Vanuit Rotterdam hebben we 1.020 kilometer afgelegd om hier te komen. Courmayeur ligt meteen bij de uitgang van de Mont Blanctunnel, dus geen haarspeldbochten en klimwegen om op bestemming te komen. En toch zitten we op 1.224 meter boven zeeniveau. Het skigebied is niet heel groot, maar voor een paar dagen prima te doen. De dag na aankomst staan we dan ook vroeg op en om 9 uur staan we op de piste.

We hebben een huisje gehuurd via Airbnb. Zo'n typisch bergding waarin zelfs de wanden van hout zijn, met overal tierelantijntjes. Het tafelkleed en de gordijnen hebben rode ruitjes, hartjes en hertjes, het servies bloemetjes en bijtjes. Alles heel knus en gezellig dus. Maar we zijn van alle gemakken voorzien en mijn Italiaanse schoonmoeder heeft een keuken en kookt voor ons, dus wij hebben echt even vakantie.

Genoeg te zien hier

Als het dan een dag sneeuwt en de zichtbaarheid ons de moed in de skischoenen doet zakken, is er nog steeds geen man overboord. Er is hier genoeg anders te doen. Valle d'Aosta (of Val d'Aosta) is bezaaid met kastelen. Schitterend en strategisch gelegen in de hoogte, met uitzicht op de vallei. Wij rijden na de lunch naar het Castello di Fénis. Ooit eigendom van de familie Challant, die het liet bouwen op een plek die helemaal niets met strategie te maken had. Toch is het een sterk staaltje middeleeuwse bouwkunst, met twee ringmuren en in elke laag een ingang op een andere windrichting. Just in case...

We krijgen een rondleiding van een halfuur door de belangrijkste vertrekken en over de prachtige binnenplaats. Het hele complex is recentelijk gerestaureerd en is nu in handen van de regio. Indrukwekkend zijn de verschillende fresco's die het geheel opsieren. We zien verschillende heiligen, waaronder San Giorgio die zijn draak verslaat, wijsgeren en apostelen. We zien ook een enorme open haard met een schoorsteen van tien meter waarin wel drie koeien konden worden gebraden. Het hele clubje toeristen past erin.

Langs Aosta

Andere mooie kastelen zijn het Forte di Bard, het Castello di Graines, het Castello Savoia in Gressoney-Saint-Jean. Wij doen nog even capoluogo Aosta aan. Deze stad dankt zijn naam aan keizer Augustus die hier langskwam op weg naar de Galliërs en Augusta Praetoria stichtte. Er zijn nog wat resten van de Romeinen: een forum, een boog en een theater. Er is een centraal plein met het Hotel de Ville of Municipio, want alles is hier tweetalig (Frans en Italiaans). Wat moet het verder heerlijk zijn om in een stad te wonen waar je in een cabinelift kunt stappen die je naar de nabijgelegen piste brengt. Alsof je de tram pakt...

Na een korte wandeling warmen we op met zo'n dikke Italiaanse cioccolata calda bij Gelaty, waar het heerlijk naar chocolade ruikt. We eten het hele weekend de lokale tegole, platte ronde koekjes, en de laatste avond verwennen we onszelf met een kaasfondue. Het bijkomen is gelukt, de berglucht heeft ons goed gedaan. We kunnen er weer even tegenaan.

donderdag 19 februari 2015

Rondje Toscane met de camper - deel 1

Langzaamaan beginnen we na te denken over komende zomer. Wat gaat we doen? Waar gaan we heen? Vorig jaar zijn we voor het eerst met een camper naar en door Italië gereden. Onze baby was toen 3 maanden oud en in een camper konden we makkelijk al die spullen die je nodig hebt voor zo'n kleintje meenemen. Het heeft ook iets gezelligs om zo met je eigen rijdende huisje op pad te zijn.

Wij hadden een Volkswagen T4 met wc'tje en verhoogd dak, dus we waren vrij zelfvoorzienend. Dat is fijn, want dan kun je ook eens een nachtje avontuurlijk op een parkeerplaats slapen. Italië is aan de ene kant misschien nog geen echt camperland, in vergelijking met bijvoorbeeld Frankrijk of Australië. Weinig gratis standplaatsen en veel verboden-voor-campers-borden. Aan de andere kant hebben we aardig wat Italiaanse campers voorbij zien komen. Echte bakbeesten voorzien van schotels en alle gemakken. Maar je moet een behendige chauffeur zijn wil je daarmee door de kleine Italiaanse straatjes manoeuvreren. Met ons T4-tje konden we tenminste af en toe nog doen alsof we geen camper hadden.

Op weg naar de middeleeuwen

Nadat we via Trentino naar Genua waren gereden om wat tijd door te brengen bij de familie, pakten we de camper weer in en trokken we zuidwaarts. Naar Toscane. Naar middeleeuwse dorpjes, uitgestrekte landschappen een heel veel lekker eten. Onze eerste stop was Volterra. Net buiten een van de zeven stadspoorten, de Porta Docciola, ligt een groot parkeerterrein waar je met een dagkaartje (8 euro) van 8 tot 20 kunt staan. Dat betekent wel dat er geen voorzieningen zijn. Een kraantje waar je koud water kunt tappen, maar daar blijft het bij. Primitief dus.

Achter de Porta Docciala vind je een heel wat oudere bron, de Fonte Docciala, overdekt met twee grote bogen, gebouwd in 1245 door ene meester Stefano. Een citaat van Gabriele D'Annunzio (Chi sciacqua le lenzuola alla Docciola, convien che l’acqua attinga alla Mandringa) voert ons terug naar vrouwen die hun was doen en meisjes die met bronzen kruiken hun water komen halen. Via de naastgelegen trap heb je meteen toegang tot het stadje. Nou ja, meteen? Het is een flinke klim. Boven aangekomen sloegen we rechtsaf naar het pleintje van San Michele en vervolgens richting de absolute hoogtepunten van Volterra: het Palazzo dei Priori, het achthoekige baptisterum van Johannes de Doper en de tegenoverliggende cattedrale di Santa Maria Assunta.

Ierse pub is altijd goed

Vanaf de Via Lungo le Mura del Mandorlo heb je uitzicht op de resten van een oud Romeins theater. Aan diezelfde weg vonden we een knus terrasje waar we onder de bomen neerstreken voor een biertje en een paar goeie bruschette. Ze hadden een hele lijst, dus we kozen voor een mix. Het terras hoort bij de Ierse pub Qvo Vadis, waar het 's avonds vast ook erg gezellig is. Hoewel er genoeg leuke Italiaanse barretjes zijn, heeft een goeie pub ook in Italië altijd veel sfeer. Elk stad heeft er dan ook wel een. Zowel in Rome als in Bologna heb ik tijdens mijn studententijd mooie avonden beleefd in een Irish.

Na ons smakelijke aperitivo, besloten we een delicatessenwinkeltje op te zoeken en met een tas vol lekker eten keerdn we terug naar ons kampeerplekje, waar we inmiddels een heleboel nieuwe buren hadden. Het avontuur was goed begonnen.

Wordt vervolgd...

maandag 9 februari 2015

Lachen om elkaars taal en cultuur moet kunnen toch?

Wie een tweede taal leert, krijgt onherroepelijk te maken met taalflaters en onbegrip. Met hachelijke situaties en lachwekkende gebeurtenissen. Dit omdat je bij een taal nu eenmaal ook de cultuur cadeau krijgt. En niet alleen Vinnie Ko, die uit een totaal andere wereld komt, maakt dat mee. Ook binnen Europa kunnen grappige situaties ontstaan. Laten we in deze sombere tijden eens lachen om elkaars verschillen in plaats van erover te vechten.

Heel zout gegeten

Mijn Italiaanse man en ik begrijpen elkaar niet altijd. Kwestie van cultuur. Ook al bestudeer ik de zijne al bijna 14 jaar en woont hij al 8 jaar in Nederland. Hij leert nu ook Nederlands. Oefenen doen we meestal tijdens het koken. Toen hij eens op mijn verzoek en met een recept uit de Allerhande een courgettesoep had gemaakt, moest ik natuurlijk proeven. 'Mmm... beetje zout,' zei ik. Hij pakte de zoutpot en ik kon nog maar net voorkomen dat er een extra snuf in ging. Wist hij veel dat zout in het Nederlands zowel bijvoeglijk naamwoord (!) als zelfstandig naamwoord (!) is en niet twee verschillende woorden zoals in het Italiaans: sale (zelfstandig naamwoord) en salato (bijvoeglijk naamwoord). Aangezien Italianen nogal zout eten, ging hij er dus vanuit dat het soepje te flauw was en dat er 'een beetje zout' bij moest.

Lekker slapen?

Italianen kunnen bij mij Nederlands leren. Dat levert mooie verhalen op. Laatst ging het over leuke dingen doen in het weekend. Bijvoorbeeld lekker uit eten gaan, mangiare fuori, waar fuori letterlijk 'buiten' betekent. We kunnen natuurlijk ook lekker uitslapen. Wat betekent dat dan? Dormire fuori, opperde iemand. Ja, dat is een logische gevolgtrekking, maar als ik vraag of ze 'buiten slapen' in Nederland normaal vinden, moeten ze daar wel om lachen. Over slapen gesproken... Toen ik eens in een les de voltooid tegenwoordige tijd had uitgelegd, vielen er bij een aantal studenten wat kwartjes. Ik heb gegeten, ik heb geslapen... Iemand mompelde hardop: 'Ah, dus dat vroeg ze... Heb je lekker geslapen?' En voor dat ik er erg in had, zei ik: 'Wie vroeg dat? Niet je collega lijkt me, want Nederlandse collega's vragen dat soort dingen doorgaans niet.' De arme jongen kreeg een kop als vuur, maar kon er wel om lachen. En wij hadden elk onze eigen interpretatie van zijn blozen.

Getrouwd?!

Ik ging laatst tolken bij de notaris. Dat doe ik regelmatig. Steeds meer Italianen kopen in Nederland een huis en hebben bij het passeren van de akte een tolk nodig als ze geen Nederlands spreken. Zo werd ik via Facebook benaderd door een Italiaanse jongen. Via via had hij begrepen dat ik beëdigd ben en na het zien van mijn profielfoto, wilde hij mij graag als tolk (dit heeft hij me zelf verteld). In het laatste deel van de akte staan ook altijd de persoonsgegevens van de tolk, die verklaart de inhoud van de akte te hebben vertaald... enzovoorts. Dus leest de (vrouwelijk, maar dat terzijde) notaris voor: 'Tevens verscheen voor mij mevrouw Bunnik, geboren te, blablabla getrouwd.' Nog voor ik dat kan vertalen, draait die Italiaanse jongen zich met een ruk naar me om: 'Getrouwd?!' Dus zegt die (vrouwelijke) notaris: 'Eh ja, het spijt me voor je.' Dat ene woord begreep hij kennelijk wel. We konden er allemaal erg om lachen. Ik kan er nog steeds om blozen.

Haring met oeitjes

Spreek dat Nederlands maar eens uit

Soms gniffel ik ook een beetje om de uitspraak van die Italianen. Waar hun 'u' wordt uitgesproken als een 'oe' hebben zij natuurlijk ook het inmiddels bekende huur-of-hoer-betalen-probleem. Grappig vind ik ook 'een broodje ei met oei', of: 'Hoe gaat het met joelie?' 
Of neem die harde z, die meer een ts is, zoals in pizza (pietsa). Als we dan spinazie eten zegt mijn Italiaan altijd spinaatsie, en zie ik allemaal groene Hitler-mannetjes voor me. Nou ja, soortement van dan.

Een Griek kent geen roze limonade

Op de open dag van de volksuniversiteit zat ik met andere taaldocenten in hetzelfde lokaal informatie te geven over onze cursussen. De koffiedame kwam langs met koffie en thee en had voor de verandering een kan limonade gemaakt. O, daar had de Griekse leraar Grieks wel zin in. Dus die nam een bekertje. Later vertelde hij me dat het helemaal geen limonade was. Het was namelijk roze en het smaakte helemaal niet naar citroen. Hoe had die koffiedame zo'n fout kunnen maken! *knipoogt*

Ach, in deze multiculturele wereld waarin mensen nog elke dag migreren overkomt het ons allemaal. Leuk, toch? Heb jij ook zo'n anekdote? Deel hem hieronder.

woensdag 5 november 2014

Eat like an Italian tijdens de Italiaanse dinerdagen

Wie van de Italiaanse keuken houdt, kan in Nederland gelukkig overal zijn hart ophalen. Nou ja, overal? Lang niet alle Italiaanse restaurants zijn ook echt authentiek en de moeite waard. Omdat Italië nogal uiteenvalt in regionale stukjes, en daarmee ook een grote variëteit heeft aan traditionele, maar regionale gerechten, kun je eigenlijk moeilijk spreken van de Italiaanse keuken. Sla de Culinaria er maar op na en je ziet dat elke regio wel z’n eigen recepten kent. Toch bestaan er Italiaans kwaliteitsnormen waaraan uiteindelijk een echt ‘Italiaans’ restaurant moet voldoen. De Accademia Italiana della Cucina, opgericht in 1953, zorgt ervoor dat die tradities uit de Italiaanse keuken in stand worden gehouden en beschermd. Het Marchio Ospitalità Italiana ziet erop toe dat ook buiten Italië de regels worden nageleefd. Belangrijke eisen zijn bijvoorbeeld dat het menu in correct Italiaans moet zijn geschreven en dat er minstens één bedienend personeelslid is dat in het Italiaans kan communiceren. Verder moet de chef van minstens vijf gerechten weten wat de herkomst, de inhoud en de bereidingswijze is en over de juiste deskundigheid in de keuken beschikken.

Aan tafel bij de Italiaan 

Hét tijdschrift voor de Italiëliefhebber, De smaak van Italië, heeft op basis van die vereisten een gids opgesteld met de beste Italiaanse restaurants in Nederland: A Tavola, aan tafel. Een zeer nuttig naslagwerk voor de Nederlandse fijnproever, ingedeeld per provincie, waarin aan de restaurants zelfs een gouden, zilveren of bronzen award is toegekend om de keuze nog makkelijker te maken. De meeste restaurants bevinden zich in onze hoofdstad, maar ook Rotterdam is aardig vertegenwoordigd. Maar liefst 9 restaurants zijn opgenomen in de laatste versie uit 2013: Pasta Genova, Due Tonino, Napoli, La Stanza, O’Pazzo, Oliva, Gusto, La Enoteca (dat helaas niet meer bestaat) en A Proposito, naast het centraal station. Daarnaast worden koffiebar Booon, ijssalon Capri en delicatessenzaak La Vita è Bella ook genoemd als authentiek Italiaans.

Vier gangen voor € 34,50

Een leuke actie die in samenhang met deze gids wordt georganiseerd zijn de Italiaanse dinerdagen, dit jaar voor de tweede keer georganiseerd door de Smaak van Italië en restaurantsite Iens.nl. Van 14 t/m 23 november kun je bij een aantal Italiaanse restaurants in Nederland voor 34,50 euro van een viergangenmenu genieten. Dat betekent toch echt een keer eten als een Italiaan: antipasti, primo, secondo, dolce en koffie met digestief. Kun je dat aan? In Rotterdam zou ik dan zeker gaan eten bij Pasta Genova ('s Gravendijkwal 105D, 3021 EH Rotterdam, www.pastagenova.nl) en in Utrecht mag je Cantina di David (Oudegracht 88, 3511 AV Utrecht, www.cantinadidavid.nl) niet overslaan. Reserveren kan via deze link. Buon appetito!

Mocht je in Rotterdam zijn en lekker Italiaans willen eten, kijk dan eens op De Buik van Rotterdam. Daar vind je allerlei leuke blogs over de eetcultuur in die fantastische stad. Laat ons dan meteen even weten wat volgens jou de beste Italiaan is! Wil je in andere steden op zoek naar een Italiaans restaurant, sla dan de A Tavola-gids er even op na:

vrijdag 26 september 2014

Een knap staaltje Nederlandse taal in crisistijd...

Ik kreeg van mijn tante, die net als ik vertaalster is (of eigenlijk ben ik net als zij vertaalster. Zij Frans, ik Italiaans) een leuke e-mail: voor de taalliefhebbers onder ons!! Nou, een taalliefhebber ben ik zeker. Ik wil de inhoud graag delen met andere taalliefhebbers. Het gaat over de crisistijd:
 
De bananenhandelaar is de pisang en de tabakshandelaar is de sigaar.
De bakker verdient geen droog brood meer en de herenmode is de das omgedaan.
De lampenwinkeliers zien de toekomst duister in en de scheepvaart is de wind uit de zeilen genomen.
Menig timmerman heeft er net het bijltje bij neergelegd, terwijl de kousenfabrieken er geen gat meer in zien.
De horlogemakers zouden de tijd willen terugzetten en de confectie-industrie moet er een mouw aan passen.
De tuinders heeft men knollen voor citroenen verkocht en de binnenschippers zijn aan lager wal geraakt.
De chauffeurs zijn de macht over het stuur kwijt omdat de wegen aan belasting zijn bezweken.
De wielrenners weten niet meer rond te komen en de badmeesters kunnen het hoofd niet meer boven water houden.
De bierbrouwers moeten uit een ander vaatje tappen en voor de bioscopen valt het doek.
De kwekers zitten op zwart zaad, de schoorsteenvegers komen op straat te staan en de stratenmakers kunnen wel op het dak gaan zitten.
De mijnbouw graaft zijn eigen graf en bij Rijnmond gaat de pijp uit.
De NS zijn het spoor bijster, de luchtvaartmaatschappijen vliegen de lucht in, terwijl de metselaars in de put zitten en de caféhouder het zat is.
De kapper zit met zijn handen in het haar, de boer is uit het veld geslagen en de helderziende schemert het voor de ogen... 
Zou het helpen als de wapenindustrie inzag dat er geen schot meer in zit?
 
Leuk, toch?
 
 

zaterdag 6 september 2014

Op bezoek in Trentino-Alto Adige

Trentatrè trentini entrarono a Trento tutti e trentatrè trotterellando. Zo gaat een bekende Italiaanse scioglilingua, een tongbreker, die in dit geval je tong vooral laat rollen. Probeer maar. Het gaat over drieëndertig inwoners uit Trento die alle drieëndertig al dravend Trento binnenkwamen. Wij zijn maar met z'n drieen en komen Trento binnen rollen met een camper. We gaan op bezoek bij een neef van Andrea en zijn vrouw en drie kinderen.
 

Trento, de stad

Natuurlijk brengen we een bezoekje aan de stad Trento, de capoluogo (regionale hoofdstad) van de regio Trentino-Alto Adige (hoewel dat laatste deel ook wel Zuid-Tirol wordt genoemd). Hier stroomt de rivier de Adige, vandaar. Er zijn twee provincies: Trento en Bolzano. En in de provincie Trento ligt dus de stad Trento. Ik ben, als geboren en getogen Nederlandse, vooral onder de induk van het omliggende decor: overal bergen, wat een uitzicht! Het oude centrum van de stad is knus en doet een beetje Oostenrijks aan. Het voelt als een bergdorp. We vinden er een prachtig dorpsplein met een dom uit de dertiende eeuw die is gewijd aan San Vigilio en een Neptunus-fontein. Hoogtepunten onder de bezienswaardigheden die helaas aan onze neus voorbij zijn gegaan zijn het Castello di Buonconsiglio en het MuSe (museo della scienza), het wetenschapsmuseum dat huist in een gebouw dat is ontworpen door de Genueze architect Renzo Piano. Daarvoor moeten we nog een keer terugkomen. 
 

Lokale lekkernijen

Heel Oostenrijks of Tirools is het restaurant van bierbrouwerij Forst, te vinden in de Via Oss Mazzurana 38. Dit biermerk is opgezet door een familie uit Merano (BZ) die het lokale bier al sinds 1857 brouwt.  Ben je meer een wijndrinker dan moet je zeker een Teroldego proberen, afkomstig van de gelijknamige wijnstok die bijna alleen in Trentino word gecultiveerd. Ik stort me 's avonds, ondanks dat het nog zomer is, op een bord polenta met hertenstoofvlees, omdat ik graag iets typisch en streekgebonden eet. Heerlijk dat 'bergse' gevoel.
 

Gladde meren en groene heuvels

Na Trento rijden we richting Levico Terme, aangeraden door de neef. Deze plek is vooral bekend om de... juist, de termen. Termen omringd door luxe hotels. Maar daar komen we niet voor, wij hebben onze luxe camper. In de omgeving hebben we keuze uit twee meren: het Lago di Levico en het Lago di Caldonazzo. Het eerste klein en vrij van motorboten, het tweede groot en voorzien van watersportmogelijkheden. Helaas is het weer niet al te best en een frisse duik laten we dan maar schieten. We rijden wat rond om de omgeving te verkennen. In het hoger gelegen Tenna hebben we een prachtig uitzicht. Trentino is een en al natuurschoon. Meren te over en bergen zover het oog kan reiken.
 
Een pareltje dat je echt niet mag missen als je hier in de buurt bent is het Lago di Toblino, 170,49 hectare smaragdgroen water op 245 meter boven zeeniveau. Op een kleine landtong bevindt zich het Castello Toblino. We hebben geluk: het barretje met terras aan het water is maar zelden open, maar vandaag wel. We nemen een lekkere versnapering.
 
Al met al was ons verblijf hier van korte duur, maar lang genoeg om te ontdekken dat we het hier leuk vinden. Aanradertje dus.


donderdag 7 augustus 2014

Italiaanse literaire klassiekers

Op Twitter zie ik de laatste tijd steeds tweets voorbijkomen over de Augustus Klassieke Literatuur Maand (#augustusklm), in het leven geroepen door Sandra van Sandra schrijft en leest. Dat zette me aan het denken: hoe zat het ook alweer met de Italiaanse literaire klassiekers? Mijn studietijd ligt alweer ver achter me, dus al die mooie werken die we bij Italiaanse Letterkunde hebben behandeld zijn naar de achtergrond van mijn geheugen gegleden. Wat schiet me zo te binnen?
 
Il gattopardo - Giuseppe Tomasi di Lampedusa. In vertaling verschenen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep als De tijgerkat. Een historische roman over de eenwording van Italië.

I promessi sposi - Alessandro Manzoni. In vertaling verschenen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep met de titel: De verloofden. Een zeventiende-eeuws liefdesverhaal.

Cristo si è fermato a Eboli - Carlo Levi. In vertaling verschenen bij Nieuw Amsterdam: Christus kwam niet verder dan Eboli. Een autobiografische roman.

Il nome della rosa - Umberto Eco. Een boek dat nog steeds in verschillende versies wordt uitgebracht in Nederland, vertaald als De naam van de roos. Tijdloos.

Bovenstaande titels zijn overigens allemaal verfilmd! Dat zegt al genoeg.

Il decamerone - Giovanni Boccaccio.

La divina commedia - Dante Alighieri. Deze titel behoeft eigenlijk geen uitleg. Wie Italiaans kan lezen, zou het origineel moeten nemen. Zo niet, dan zijn er verschillende vertalingen te vinden, vaak met begeleidende uitleg. Ook is er een mooie prozaversie: vertaald, ingeleid en toegelicht door Frans van Dooren. Diezelfde Frans van Dooren heeft bij Athenaeum-Polak & Van Gennep een boek uitgebracht over de Geschiedenis van de klassieke Italiaanse literatuur. Als ik dat erop nasla, komen de volgende titels weer terug:

Il principe - Niccolò Machiavelli. In het Nederlands verschenen als De heerser. Over macht en regeren.

Orlando furioso - Ludovico Ariosto, ofwel: De razende Roeland, over "een onbeantwoorde liefde die de dapperste en nobelste ridder uit het leger van Karel de Grote tot waanzin drijft".

En natuurlijk de werken van Petrarca, Michelangelo en Leonardo da Vinci. Eigenlijk is er te veel om op te noemen.

Als we kijken naar wat 'recenter' werk komen we uit bij:

Il giorno della civetta - Leonardo Sciascia. Uitgegeven door Serena Libri als De dag van de uil. Een politiek verhaal dat zich afspeelt op Sicilië.

Gli indifferenti (De onverschilligen) van Alberto Moravia. Uitgegeven door de Wereldbibliotheek.

Dan komen we ook uit bij schrijfsters als Elsa Morante en Oriana Fallaci. Bij grootheden als Stefano Benni. En natuurlijk niet te vergeten bij: Italo Calvino.
 
Italo Calvino
O ja, natuurlijk! I nostri antenati van Italo Calvino, Onze voorouders, het onderwerp van mijn bachelorscriptie. Een drieluik over de aard van de mens,  bestaande uit: Il visconte dimezzato (De gespleten burggraaf), Il barone rampante (De baron in de bomen) en Il cavaliere inesistente (De ridder die niet bestond). Een regelrechte parel. Maar eigenlijk moet je alles lezen van Italo Calvino.

Ja, als ik deze maand een klassieker moet kiezen, dan ga ik voor Onze voorouders.

woensdag 16 juli 2014

Zomerse filmtip: La prima cosa bella

Wat is dat toch met Italiaanse films? Hoe komt het dat die mij (bijna) altijd zo raken? Maar dan diep in het hart. Onlangs was ik op MyPrime (een dienst van UPC) op zoek naar een komische film. Tussen de Amerikaanse komedies vond ik La prima cosa bella, een Italiaanse lachfilm. Nu ben ik niet zo'n fan van Italiaanse humor. Italiaanse komische films zijn een slag apart, daar moet je echt van houden. Simpele humor met makkelijke grappen en flauwe opmerkingen. Maar deze film valt in het tragikomische rijtje. Een familie-epos zoals alleen de Italianen dat kunnen maken.

Synopsis

Zomer, 1971. Bruno en Valeria zijn getuigen van de lotgevallen van hun moeder, Anna, die door haar jaloerse echtgenoot op straat is gezet nadat ze was verkozen tot ‘mooiste mama van het strand’. Vanaf dat moment leidt Anna samen met haar kinderen een onzeker bestaan met talloze verhuizingen en verschillende minnaars.
Heden. Het einde van het leven van de nog altijd strijdlustige en vrolijke Anna nadert. Valeria haalt Bruno over om terug te keren naar hun geboortestad Livorno en voor hun moeder te zorgen. Deze hereniging haalt een hoop emoties naar boven en zorgt voor onverwachte gebeurtenissen; een huwelijk, een verloren zoon, een scheiding en een verzoening.
 

De muziek

Bij een Italiaans drama mag muziek niet ontbreken. De film leent zijn titel aan het gelijknamige lied dat in 1970 werd geschreven door Mogol en Nicola Di Bari en speciaal voor de film werd gecoverd door zangeres Malika Ayane. Een schitterend melancholisch lied dat Anna (de jonge Anna wordt gespeeld door Micaela Ramazotti) regelmatig met haar kinderen zingt om de boel een beetje op te vrolijken. Een lied over de liefde waarin 'jouw glimlach het eerste mooie is dat het leven mij heeft gegeven'. Een verwijzing naar de onvoorwaardelijke liefde voor haar kinderen, die vanwege haar onstuimige karakter helaas niet altijd op de juiste manier tot uiting komt.
 

Zoon en dochter

Ontroerend is dan ook de plaatsvervangende schaamte voor die zo losbandige moeder in de ogen van de zoon aan de ene kant en de adoratie in die van de dochter aan de andere kant. Die oudste zoon met zijn ernstig blik en die dochter met haar schattige lachje, die zo tegen hem opkijkt. We zien hoe de kinderen heen en weer worden geslingerd tussen vader en moeder. We zien hoe ze op volwassen leeftijd terugdenken aan vroeger, hoe ze in het heden nog worstelen met het verleden. Als moeder ernstig ziek blijkt te zijn komt het tot een climax die zowel tragisch als komisch is. Een lach en een traan.

Geen UPC? La prima cosa bella is op dvd te verkrijgen met Nederlandse ondertiteling:
 

vrijdag 13 juni 2014

Het geweten van Roberto Doni

Een Afrikaanse immigrant wordt veroordeeld voor een schietpartij waarbij een Italiaans meisje verlamd is geraakt. Het hoger beroep in deze zaak wordt naar Roberto Doni toegeschoven, een ervaren magistraat die binnenkort hoopt te gaan genieten van een rustige oude dag ver buiten het hectische Milaan. De zaak lijkt eenvoudig; de immigrant heeft geen alibi en het slachtoffer heeft hem herkend als een van haar belagers.
Maar een journaliste weet Doni ervan te overtuigen dat hij de zaak grondig moet onderzoeken en neemt hem mee de achterbuurten van Milaan in, een wereld die ver afstaat van zijn luxeleven en het statige Paleis van Justitie. Wat hij daar ziet, dwingt hem te kiezen tussen de makkelijke weg en zijn geweten.

Het echte verhaal

Een veel belovend maar enigszins misleidend achterplat. Waar ik in eerste instantie dacht dat het om de grondige zoektocht naar de feiten ging, blijkt de nadruk meer te liggen op de gewetensvragen van de heer Doni zelf en zijn gestruggel met het Italiaanse (rechts)systeem. Overigens een erg interessant en origineel thema, maar dat maakt het boek wel minder spannend dan ik me had voorgesteld. Het kabbelt een beetje voort tussen de dagelijkse bezigheden en de gedachtegangen van de heer Doni. Toch hangt er een vreemde spanning in het boek, omdat je je als lezer constant blijft afvragen hoe het zal aflopen. Wat gaat de heer Doni uiteindelijk doen?

Het andere Milaan

Het decor wordt gevuld door een Milaan dat we nooit in de reisgidsen zien: armoede, clandestiniteit, onrecht. Mensen die bang zijn om uit de anonimiteit te komen. Ik heb een tijdje in Milaan in een centro sociale gezeten en herken dit milieu meer dan bijvoorbeeld de modewereld waar Milaan zo mee pronkt.
Tegen zijn wil in wordt Doni door de fanatieke journaliste Elena hierheen gesleept. Zij laat hem dat Milaan zien waar hij niets van lijkt te (willen) weten. Doni's wandelingen door de Via Padova brengen al zijn zekerheden en overtuigingen aan het wankelen.
 

De filosofie van Giorgio Fontana

De schrijver van dit alles, Giorgio Fontana (1981), maakt de lezer op meesterlijke wijze nieuwsgierig naar deze wereld. Wat schuilt er achter de rolluiken? Wie zijn de mensen die hier wonen? Fontana studeerde filosofie in Milaan, en dat is te merken. Fontana toont ons de wereld door de ogen van de cynische magistraat, die dan ook rake uitspraken doet. Zoals deze:
'Ja het is vreselijk.'
'En verder?'
'Verder gaat alles gewoon door,' zei Doni terwijl hij wegliep. 'Sorry, maar wil graag even op mezelf zijn.'
'Problemen?'
'Nee hoor, het gewone werk: walgen van het leven.'
 
Waar de hersenkronkels van de heer Doni uiteindelijk toe leiden moet de lezer zelf maar ontdekken in dit bijzondere boek. Nieuwsgierig geworden? Klik dan hier voor een leesfragment of koop meteen het hele boek (in de vertaling van Philip Supèr):
 



maandag 2 juni 2014

Matteo met dubbel t

Een aantal maanden geleden, die nu een eeuwigheid weg lijken, bevond ik me in de netelige situatie een naam te moeten kiezen voor ons kindje, dat met een Nederlandse moeder en een Italiaanse vader ter wereld zou komen. De naam moest aan een aantal eisen voldoen, welke ik uiteenzette in een blog (klik hier). Toen het geslacht eenmaal bekend was, hoefden we ons alleen nog maar te concentreren op een jongensnaam, wat overigens veel moeilijker was dan een meisjesnaam. Maar een keuze werd gemaakt. Belangrijkste eis: de naam moet zowel in het Italiaans als in het Nederlands goed uit te spreken zijn.

Perfectionisme

Op 21 mei werd derhalve een nieuwe Matteo geboren. Matteo Molini. Een perfecte eenheid van twee keer zes letters, gehuld in twee keer drie lettergrepen en afgewerkt met een subtiele alliteratie. Tja, je zult maar licht autistisch zijn. Qua uitspraak tot nu toe geen problemen. Wel heeft een enkele Nederlander ons gefeliciteerd met de geboorte van Matheo. Daar had ik even geen rekening mee gehouden. Nu moet hij later alsnog vertellen hoe je zijn naam schrijft: met dubbel t. Ben benieuwd hoe zijn vriendjes hem gaan noemen: Matte, Mattie, Teo! De afkortingen zijn wellicht niet zo fraai, maar ergens moesten we wat concessies doen.
 

Betekenisvolle naam

De naam Matteo komt van het Hebreeuwse Matithya, dat bestaat uit matag (geschenk) en yah (afkorting van yahweh), en betekent 'geschenk van God'. Aan eigennamen worden allerlei persoonskenmerken toegekend die doen geloven dat alle Matteo's hetzelfde zijn. Uit nieuwsgierigheid ben ik toch eens gaan kijken (op een Italiaanse website) hoe onze zoon dan eigenlijk is:
Matteo heeft een veelzijdige persoonlijkheid. Hij is een groot waarnemer en weet zich naar elke situatie te gedragen. Hij is een pacifist, hij neemt niet graag beslissingen, want hij stelt liever de anderen tevreden om discussies te voorkomen. Hij staat voor iedereen klaar en is vrijgevig.
Niet slecht voor een eerste kind!
 

Naamgenoten

Veel Matteo's ken ik niet. De paar die ik ken zijn leuk. Geen vervelende associaties. Italië heeft nu een premier die Matteo heet, maar die wordt veelal bij zijn achternaam (Renzi, red.) genoemd. Ooit vertaalde ik een verhaal van de Milanese schrijver Matteo B. Bianchi. Bij de voetbalclub die papa aanhangt (Genoa, red.) speelde eens een Matteo (Matteo Ferrari), maar die vertrok na een jaar naar Turkije. Er is de televisieserie Don Matteo op Rai Uno, waarin een pastoor (gespeeld door Terrence Hill) allerlei zaken oplost voor de carabinieri. Tot zover de bekende Matteo's?
 

Feesten


In een Italiaans-Nederlands gezinnetje worden zowel de Italiaanse als de Nederlandse tradities in ere gehouden. Dus Sinterklaas én La Befana. Verder is er een naamdag, een onomastico, die in Italië heel belangrijk is. Matteo, die dezelfde naam draagt als de heilige apostel en evangelist San Matteo (die van de Matthäus passion, red.), heeft zijn naamdag op 21 september. Dat betekent feest in mei, september, december en januari. Als dat geen verwend kind wordt...






woensdag 14 mei 2014

Al 50 jaar nutella

In ons Nederlands-Italiaanse huis ontbreekt hij niet. De pot nutella. Hij wordt elke dag uit de kast gehaald en op tafel gezet. Die bruine smeuïge pasta, die zoete combi van chocolade en hazelnoten. Italianen kunnen er niet zonder en ik inmiddels ook niet meer.
 

De oorsprong

Gisteren kwam ik erachter dat het goedje al vijftig jaar wordt bereid, sinds 1964. Eigenlijk vind ik dat nog vrij jong, maar het is een mooie leeftijd om bij stil te staan en ter gelegenheid hiervan voor deze icoon een nieuwe postzegel uit te geven! En te bedenken dat de naam is afgeleid van het Engelse nut, waarbij -ella heeft gezorgd voor de mooie klank en de pakkende merknaam. En te weten dat het smeersel is ontstaan vanwege een grote schaarste aan cacaobonen (en een hoge belasting daarop), zodat de inventieve Pietro Ferrero, die een banketbakkerszaak had in Alba, daarop iets moest bedenken. Hij maakte een pasta van hazelnoten (die in Piemonte in groten getale werden gekweekt), melk, suiker en een snufje cacao die de naam giandiutto kreeg. Kinderen waren er gek op en deden het op hun brood. (Italianen eten hun chocolade overigens altijd met een hapje brood, red.).
 

Altijd zichzelf gebleven

In eerste instantie was de pasta niet echt goed smeerbaar, dus daar werd nog wat aan gesleuteld totdat de Supercrema  di Giandiutto ontstond. Deze naam werd vanaf 1949 gebruikt totdat Michele Ferrero, de zoon van, besloot het product internationaal aan de man te brengen en een betere naam bedacht. Grappig detail is dat het plaatje op het etiket al vijftig jaar hetzelfde is. Sinds de eerste pot op 30 april 1964 van de band rolde, is zowel de pot als het etiket nooit veranderd! Wel kennen we verschillende maten en natuurlijk de functionele nutella-glazen, die na te zijn leeggelikt een nieuwe carrière beginnen als water- of limonadeglas. Wij - gierige Genuees en gek-op-gratis-Nederlander - hebben er dan ook een heleboel in onze glazenkast staan.
 

Een verhaal apart

Dat veel mensen een band hebben met deze bruine pot wordt wel duidelijk op www.nutellastories.com. Duizenden fans vertellen daar hun nutella-verhaal in de hoop een bijzondere nutella-sinaasappelpers te winnen. Foto's, filmpjes, stukjes tekst... De meest gekke anekdotes komen voorbij. Je kunt nog tot 18 mei meedoen. Mijn foto zegt hopelijk genoeg...
 

Bijzonder recept

Het recept voor echte nutella is net als dat van coca-cola geheim. Wel zijn er genoeg recepten te vinden waarin nutella wordt gebruikt. Zoals in Het grote nutella kookboek van Paola Balducchi, vertaald door Jolien Buchner (wat een heerlijke vertaalklus moet dat zijn geweest, red.). Ook dat boek staat bij ons in de kast. 'Met meer dan 300 inspirerende en smeuïge Italiaanse recepten.' Sommige heel makkelijk, andere wat ingewikkelder. Allemaal mierzoet. Ook zin gekregen in bijvoorbeeld een nutella-wentelteefje? Bestel dan hier het grote of het kleine kookboek: 



donderdag 8 mei 2014

Anni felici - De gelukkige jaren van Daniele Luchetti

Vanaf vandaag (8 mei) draait in de Nederlandse filmhuizen de Italiaanse film Anni felici. Dit schitterende familie-epos is gemaakt door Daniele Luchetti die eerder al Mio fratello è figlio unico en La nostra vita maakte (zie blog). Kenmerkend voor zijn films is dat de verhalen zich afspelen tegen het decor van de Italiaanse maatschappij. Voor echte Italiëliefhebbers dus een heuze must.

Synopsis

De narcistische kunstenaar Guido (Kim Rossi Stuart!!) is in zijn atelier voortdurend in gezelschap van aantrekkelijke jonge vrouwen. Dit wekt de jaloezie van zijn toegewijde vrouw Serena (Micaela Ramazzotti). Zij is de escapades van haar man meer dan zat. Dankzij de hulp van een galeriehouder Helke (Martina Gedeck), een aantrekkelijke vrouw van middelbare leeftijd, krijgt Guido een belangrijke opdracht voor een kunsttentoonstelling in Milaan. Deze loopt echter compleet uit de hand. Door de lokale kunstcritici beschuldigd van gebrek aan passie wordt Guido extreem gevoelig voor welke kritiek dan ook. Hij raakt nog meer van streek als zijn vrouw aankondigt dat ze de kinderen meeneemt naar een feministisch vakantieoord in Frankrijk op uitnodiging van dezelfde galeriehouder die zijn carrière lanceerde.

Voorafje

Omdat mijn collega en goede vriendin Mara Schepers was gevraagd om te komen tolken bij de interviews die de regisseur ging geven (lees hier haar blog daarover), kon ze een kaartje bemachtigen voor de première op 30 april in The Movies in Amsterdam. En als een echte collega en goede vriendin nam ze mij mee. Doordat ze de vragen aan en de antwoorden van de regisseur had vertaald, kon ze me al het en en ander vertellen over de achterliggende gedachten van de film. Zo bleek het verhaal deels autobiografisch te zijn en de karakters dus gebaseerd op personen uit het leven van de regisseur.

Kleine Italianen

Het verhaal wordt dan ook verteld vanuit het perspectief van de kleine Luchetti, die alles filmt met de filmcamera die hij van zijn oma krijgt. Eerst zonder film, maar daarna met. Hij en zijn broertje zijn dan ook de stille getuigen van het woelige leven van hun ouders. Met mijn zwangere buik en een half-Italiaans kind op komst ging mijn aandacht dan ook eerder naar de blauwe ogen van het jongste kind, dan naar de zwoele blik van de sexy vader. Met hun eerlijkheid en oprechtheid hebben de kinderen, die altijd de waarheid vertellen en daarmee hun vader in een lastig pakket brengen, regelmatig de lachers op hun hand en vertederen ze de complete zaal.

Soundtrack

De film sloot episch af met een knallende rockversie van het prachtige lied Amore che vieni, amore che vai. Een schitterende canzone van de Genuese singer-songwriter Fabrizio De André over de liefde die komt en gaat. Een lied dat helemaal bij de enscenering paste en de kijker, zoals vaker gebeurt bij Italiaanse films, achterlaat met dat gemengde gevoel van verliefdheid en verdriet. Van melancholie en fijne herinneringen. Precies zoals de film is. Want ondanks alles waren het gelukkige jaren (anni felici).
Ga deze film dus zien! Bijvoorbeeld in:
Rotterdam - Lantaren Venster
Utrecht - 't Hoogt
Amsterdam - The Movies

maandag 28 april 2014

De wortels van het kwaad

Mara en ik vertalen een spannende Italiaanse misdaadtrilogie. Moord en doodslag, wraak en eerzucht. Lekker spannend! Maar daarover schreef ik vorig jaar hier al een blog. Wat deze vertaling extra spannend maakt is dat de trilogie in delen uitkomt. Elk jaar een nieuw deel. Wij kennen dus zelf ook nog niet het hele verhaal. Jij bent het kwaad kwam vorig jaar uit, het tweede deel, De wortels van het kwaad, is net verschenen en het derde moet zelfs in Italië nog uitkomen.
 

Ophelderingen

We zien onze vertrouwde politiecommissaris Michele Balistreri die helemaal niet in Italië wil zijn, die helemaal geen commissaris wil zijn en die helemaal geen zin heeft om zijn werk te doen. In De wortels van het kwaad gaan we eerst terug in de tijd ten opzichte van deel 1. We beginnen in zijn jeugdjaren en zien hem opgroeien in Libië. We zien de pijn en het verdriet die ten grondslag liggen aan zijn gekwelde geest. Gebeurtenissen die een aantal elementen uit deel 1 voor ons ophelderen. Gebeurtenissen die hun weerklank zullen vinden in de rest van het verhaal en een nieuwe reeks geweldadigheden zullen ontketenen.
 

Synopsis

De jonge Michele Balistreri groeit op in het Tripoli van de jaren zestig, toen Libië nog een Italiaanse kolonie was. Na de staatsgreep van Khadaffi lopen de spanningen tussen de Italiaanse bewoners en andere bevolkingsgroepen snel op. De westerse belangen komen op het spel te staan. Als zoon van een machtige ingenieur lijkt Michele lange tijd onkwetsbaar, tot de dood van zijn buurmeisje Nadia en zijn moeder die illusie ruw verstoren.
 
Vele jaren later is Balistreri een gedesillusioneerde politiecommissaris in een ingeslapen wijk in Rome. Zijn nachten vult hij met seks, alcohol en poker. Overdag houdt hij een oogje op Claudia, de roekeloze dochter van een collega, en onderzoekt hij de mysterieuze moord op de Zuid-Amerikaanse Anita Messi. Als Balistreri ontdekt dat beide vrouwen iets te maken hebben met de dood van zijn vroegere buurmeisje Nadia, opent de beerput van het verleden zich.
 

Oude en nieuwe vrienden en vijanden

We zien een aantal bekende elementen: het WK voetbal uit 1982, een verdwenen meisje, een doodzieke collega. Maar er komen ook nieuwe zaken aan het bod. Nieuwe moorden, nieuwe personages. Een nieuwe verhaallijn met een oude bekende. En stukjes maatschappijleer zoals we van Roberto Costantini gewend zijn. Over televisie, voetbal en ander nutteloos vermaak die zo'n grote rol spelen in het leven van de Italiaanse jeugd. En we leren ook iets over vroeger. Over de Italiaanse geschiedenis in Libië, waarover ik al eerder een blog schreef.
 

Een goede afloop?

Onderwerpen als drugs, corruptie en wraak maken ook van dit deel weer een echte pageturner. Nieuwsgierig? Klik hier voor een leesfragment. En zoals het een goede trilogie betaamt, zijn we aan het eind van het boek nog niet klaar. We hebben nog onbeantwoorde vragen, onopgeloste zaken. Maar deel 3 laat nog even op zich wachten, dus voorlopig doen we het er maar mee. Deel 1 ook nog niet gelezen? Schaf beide boeken dan nu aan!